Keuken Godshuis

Auditieve architectuur in woningen

Mensen in het noordelijk halfrond spenderen gemiddeld 80% van hun leven binnenshuis, in stadscentra nog meer. Lawaaioverlast in gebouwen is hoofdzakelijk het gevolg van galm en slechte verstaanbaarheid van gesprekken. Mensen worden hiermee elke minuut van de dag geconfronteerd, overal waar ze gaan: in stations en luchthavens, shopping centra, landschapskantoren, restaurants én thuis tijdens het diner of ontspanning in hun loft.

Het minimaliseren van continue blootstelling aan deze geluiden heeft een positieve impact op de productiviteit, de diepe slaap, het stressniveau en de ontwikkeling van het kind.

"Elke ruimte functioneert als een groot instrument, het verzamelt klanken, versterkt ze, geeft ze door"

- Peter Zumthor


1. Auditieve architectuur

Auditieve architectuur is gericht op het creëren van een comfortabele akoestische leefomgeving voor de mens. Het maakt een neutrale waarneming mogelijk van natuurlijke bronnen zoals spraak, muziek en home entertainment en beperkt geluidshinder afkomstig van technische installaties zoals ventilatie, airco en warmtepompen. Voor deze studie zijn alle geluidsbronnen maar ook alle ontvangers belangrijk. De toepassing van auditieve architectuur is essentieel voor de realisatie van een optimale ruimteakoestiek in elke ruimte van de woning.

Doel van een akoestische inrichting

De juiste ruimteakoestiek maakt de woonruimte geschikt voor het optimaal ervaren van geluidsbronnen met als concreet resultaat:

  • een goede spraakverstaanbaarheid;
  • voldoende geluidsdemping;
  • beperking van de geluidsuitbreiding;
  • minimale overdracht van geluid tussen open woondelen;
  • het vermijden van flutters, echo’s en laagfrequent dreunen.

Wat is nagalmtijd?

De tijd die het geluid nodig heeft om met 60dB (1 miljoenste deel) in niveau te verminderen vanaf het uitschakelen van de geluidsbron.

De nagalmtijd bereken je via volgende formule : T = 0,163 V/A waarbij T de nagalmtijd (sec), V volume van de ruimte (m³) en A de equivalente absorptie (m²) is. Hierbij is A = α x S met α, de geluidsabsorptiegraad van het materiaal en S, het oppervlak van het absorptiemateriaal (m²).

De nagalmtijd heeft een belangrijk effect op het welbevinden in een ruimte. In elk land vind je dan ook normen voor deze nagalmtijd.


De geldende normen voor ruimteakoestiek in woningen

De Belgische norm NBN S01-400-1 (2008) ‘Akoestische criteria voor woongebouwen’, gaat uit van een gemiddelde nagalmtijd van 0,3 sec in kleinere ruimtes en 0,5 sec in ruimtes groter dan 30m³. Op basis hiervan worden minimale geluidsisolaties opgelegd (DnT,w en LnT,w) voor de scheidingsmuren, de vloeren en de gevels. In de praktijk echter zijn de nagalmtijden in onaangepaste moderne woningen en appartementen twee tot viermaal hoger.

Bovenstaande redenering geldt in alle ons omringende Europese landen:

  • DIN 4109 in Duitsland
  • Arrêté du 30 juin 1999 in Frankrijk
  • NEN 1070 in Nederland

De meest recente Duitse norm DIN 18041 (2016) ‘Akoestiek in ruimtes’ handelt niet rechtstreeks over woningen maar levert nuttige richtlijnen voor leef en werkruimtes.

Het is logisch en aangewezen dat indien deze eisen gelden voor publieke gebouwen zij a fortiori toepasbaar zijn in de woning waar mensen 80% van hun tijd doorbrengen.

De aanbevolen nagalmtijden zijn bijgevolg:

  • Inkomhallen en circulatieruimtes: 1sec
  • Slaapkamers, bibliotheek, eetruimtes: 0,8sec
  • Bureau, werkomgeving, binnenzwembaden: 0,65sec
  • Fitness, open keuken in leefruimte: 0,5sec



2. Gebruikelijke akoestische ingrepen

Zichtbare ingrepen aan het plafond

Geperforeerd plafond

  • Geluidsabsorptie beperkt tot 65% bij een volledig geperforeerd verlaagd plafond
  • Hoogteverlies van minimaal 10cm
  • Stofophoping in de gaatjes
  • Bij herschilderen blijven de gaatjes grijs
  • Visueel druk en onaantrekkelijk

Plafondtegels

  • Hoogteverlies van minimaal 10cm
  • Snelle vervuiling en stofophoping
  • Niet reinigbaar, niet overschilderbaar
  • Beperkte levensduur typisch voor kantoorgebruik
  • Visueel druk en onaantrekkelijk

Textieloplossingen

Gordijnen

  • Enkel luchtdoorlatende stoffen
  • Zware stoffen noodzakelijk typisch >400g/m²
  • Lichte doorzichtige ‘voiles’ zijn nauwelijks werkzaam
  • Voldoende afstand tot raam gewenst typisch >10cm
  • Gesloten gordijnen zorgen voor beperkte lichtinval
  • Snelle vervuiling, moeilijke reiniging

Akoestische wandpanelen of bedrukte beelden

  • Meestal te kleine oppervlakte met zeer beperkte werking
  • Beperkt beschikbare muuroppervlakte voor (inbouw)kasten, meubels, inbouw videoschermen en luidsprekers, echte schilderijen.

Akoestische meubels

  • Meestal te kleine oppervlakte met zeer beperkte werking
  • Geen vrije keuze in designmeubels, materialen

Onzichtbaar naadloos akoestisch stucwerk

  • Groot plafondoppervlak beschikbaar met hoge geluidsabsorptie van 90%
  • Naadloos en onzichtbaar
  • Toepasbaar in alle architectuurstijlen
  • Beperkt hoogteverlies van 3cm
  • Breed RAL kleurenpallet
  • Verkrijgbaar in volledig natuurlijke materialen op basis van plantaardige vezels, gerecupereerd glas en marmer
  • Met waterafstotende laag ook voor natte ruimtes
  • Reinigbaar en herstelbaar, zelfde levensduur als woning
  • Combineerbaar met onzichtbare, fluisterstille verwarming en koeling


3. Meting van de geluidsintensiteit voor en na installatie van een absorberend plafond

Onderstaande toont de geluidsdrukverdeling in een leefruimte. De enige geluidsbron is de televisie in de zithoek.

De geluidsintensiteit van de geluidsbron blijft sterk lokaal en de geluidsdruk is sterk gereduceerd ifv. de afstand tot de bron. De minimale meting van 46 dB komt overeen met gefluister of de motor van een koelkast.

De geluidsabsorptie hangt af van de frequentie. In volgende simulatie zien we de reductie van de nagalmtijd voor verschillende geluidsfrequenties.

  • Scenario 1: weinig absorberende oppervlakken en meubilering (rood)
  • Scenario 2: woonruimte afgescheiden van verdieping (blauw)
  • Scenario 3: geluidsabsorberende maatregelen (groen)


4. Geluidsproblemen en oplossingen bij typische woningen.

Bekijken we twee voorbeelden van woningen waarbij auditieve architectuur belangrijk is.

Loftwoning

Kenmerken

  • Grootschalige open ruimte
  • Hoogtes van 3m en meer, vides
  • Weinig meubilair
  • Grote glasoppervlaktes
  • Harde oppervlaktes
  • Minimalistisch modern design
  • Weinig stoffen: geen tapijten, overgordijnen, stoffen meubels

Akoestische gebreken

  • Lift midden in de woning met directe toegang tot de woonruimtes
  • Open trappenzaal met gekoppelde hallen
  • Open keuken
  • Open ruimte tussen leven en eten
  • Grote volumes

Maatregelen

  • Afsluiting van de trappenhal met deuren
  • Afscheiding van annex ruimtes
  • Geluidsabsorberend plafond over woon, keuken en eetbereik
  • Geluidsabsorptie in de trappenhal met beperking van de geluidsoverdracht tussen niveaus
  • Tapijten, gordijnen

Rijwoning

Kenmerken

  • Lange smalle maar hoge ruimtes
  • Grote trappenhal over vaak meer dan twee verdiepingen
  • Vaak een nieuwe aanbouw met grote glaspartijen

Akoestische gebreken

  • Open woon en eetbereik, meestal open keuken
  • Open trappenhuis van leefruimte naar circulatie op eerste verdieping
  • Slechts één deur tussen slaap of kinderkamers en leefruimte
  • Open aangekoppelde volumes zoals bureau, zithoek, mediahoek

Maatregelen

  • Geluidsabsorberend plafond over woon, keuken en aanbouw
  • Geluidsabsorptie in de trappenhal met beperking van de geluidsoverdracht tussen niveau
  • Tapijten, gordijnen


5. Besluit

Auditieve architectuur van de woning moet aangepast zijn aan het ruimtegebruik en de inrichting. Dit is vooral belangrijk in open woonpartijen, bij hoge plafonds of veel glaspartijen. De toepassing van auditieve architectuur beïnvloedt de klank in de ruimte zelf, maar ook de geluidsuitbreiding naar de andere ruimtes. Zo elimineert het echo's en resonanties. We spreken van een duurzame succesvolle toepassing indien de akoestische functie zich naadloos inpast in het ruimteconcept en dus integraal deel uitmaakt van de inrichting.

Het stil maken, dat vraagt vandaag heel veel omdat onze wereld zo luidruchtig is.

Peter Zumthor